لوازم آرایشی بخشی جداییناپذیر از روتین زیبایی بسیاری از افراد هستند؛ بااینحال، ظاهر جذاب یک محصول بهتنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی کیفیت و ایمنی آن نیست. فرمولاسیون محصولات آرایشی از ترکیبات متنوعی تشکیل میشود که هرکدام وظیفه مشخصی مانند حفظ ماندگاری، ایجاد بافت مناسب، جلوگیری از رشد میکروارگانیسمها، ایجاد رنگ یا افزایش قابلیت پخش روی پوست دارند.
مسئله زمانی ایجاد میشود که برخی ترکیبات در غلظت نامناسب، برای پوست حساس یا در محصولاتی با کیفیت پایین مورد استفاده قرار گیرند. شناخت ترکیباتی مانند فتالاتها، پارابنها، فرمالدهید و مواد آزادکننده آن، سولفاتها و برخی انواع سیلیکون، به مصرفکننده کمک میکند هنگام خرید تصمیم آگاهانهتری بگیرد. در ادامه، هرکدام از این مواد و نکات مهم مربوط به انتخاب محصولات ایمن را دقیقتر بررسی میکنیم.
مواد مضر در فرمولاسیون محصولات آرایشی
فرمولاسیون محصولات آرایشی صرفا از مواد فعال تشکیل نشده است؛ نگهدارندهها، حلالها، امولسیفایرها، مواد معطر، رنگدانهها و ترکیبات ایجادکننده بافت نیز در آن حضور دارند. وجود یک ماده شیمیایی بهتنهایی به معنای مضر بودن محصول نیست و میزان مصرف، نوع ترکیب، مسیر تماس و شرایط استفاده اهمیت زیادی دارد. بااینحال، بعضی ترکیبات به دلیل احتمال ایجاد حساسیت، تحریک پوستی یا نگرانیهای مربوط به اثرات سیستمیک، بیشتر مورد توجه متخصصان قرار گرفتهاند. در این قسمت، مهمترین آنها را مورد بررسی قرار میدهیم.
فتالات
فتالاتها خانوادهای از ترکیبات شیمیایی هستند که در صنایع مختلف کاربرد دارند و بعضی از آنها در محصولات آرایشی نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند. در فرمولاسیون آرایشی، برخی فتالاتها میتوانند به تثبیت رایحه، بهبود انعطافپذیری یا ویژگیهای بافتی محصول کمک کنند. میزان و نوع استفاده از این ترکیبات اهمیت زیادی دارد و همه فتالاتها از نظر خطرات احتمالی یکسان نیستند.
نگرانی اصلی درباره برخی فتالاتها به شواهد مربوط به اثرات احتمالی آنها بر سیستم تولیدمثل و هورمونی، بهویژه در مواجهه مداوم و طولانیمدت، بازمیگردد. این ترکیبات ممکن است در عطرها، محصولات ناخن و برخی محصولات مراقبت مو دیده شوند. هنگام خرید، بررسی فهرست ترکیبات و انتخاب برندهای معتبر میتواند احتمال مواجهه غیرضروری با ترکیبات بحثبرانگیز را کاهش دهد.
پارابنها
پارابنها گروهی از مواد نگهدارنده هستند که برای جلوگیری از رشد باکتریها و قارچها در محصولات حاوی آب استفاده میشوند. نامهایی مانند Methylparaben، Ethylparaben، Propylparaben و Butylparaben ممکن است در فهرست ترکیبات دیده شوند. نگرانی درباره این مواد عمدتاً به توانایی ضعیف برخی پارابنها در برهمکنش با گیرندههای هورمونی و همچنین احتمال ایجاد حساسیت در بعضی افراد مربوط است.
بااینحال، نمیتوان تمام پارابنها یا هر محصول حاوی پارابن را ذاتا سرطانزا دانست؛ ارزیابی ایمنی بر اساس نوع ماده، غلظت و میزان مواجهه انجام میشود. اگر پوست بسیار حساس دارید یا ترجیح میدهید مصرف این ترکیبات را محدود کنید، محصولات دارای برچسب Paraben-Free میتوانند انتخاب مناسبی باشند.
فرمالیدها
فرمالدهید مادهای شیمیایی با کاربرد صنعتی گسترده است که قرار گرفتن در معرض مقادیر قابلتوجه آن میتواند برای سلامت انسان مضر باشد. در صنعت آرایشی، نگرانی فقط درباره فرمالدهید آزاد نیست؛ برخی مواد نگهدارنده میتوانند در شرایط مشخص، مقدارهایی از فرمالدهید آزاد کنند. این ترکیبات در گذشته یا در برخی محصولات مانند محصولات مراقبت از مو، ناخن و بعضی فرآوردههای آرایشی استفاده شدند.
مواجهه پوستی با فرمالدهید میتواند موجب تحریک یا در افراد حساس باعث درماتیت تماسی شود و استنشاق مقادیر بالای آن نیز خطرناک است. هنگام بررسی برچسب، نام موادی مانند DMDM Hydantoin، Imidazolidinyl Urea، Diazolidinyl Urea و Quaternium-15 اهمیت دارد.
سولفاتها
سولفاتها گروهی از مواد فعال سطحی هستند که به دلیل قدرت پاککنندگی و ایجاد کف، در شامپوها، شویندههای صورت و برخی محصولات بهداشتی کاربرد فراوان دارند. دو نمونه شناختهشده آنها Sodium Lauryl Sulfate یا SLS و Sodium Laureth Sulfate یا SLES هستند.
این ترکیبات الزاما برای همه افراد مضر نیستند؛ اما قدرت پاککنندگی بالای آنها میتواند در برخی پوستهای خشک یا حساس، چربیهای سطحی را بیش از حد کاهش داده و احساس کشیدگی، خشکی یا تحریک ایجاد کند. شدت این اثر به غلظت، مدت تماس و نوع فرمولاسیون بستگی دارد. بنابراین عبارت بدون سولفات را نباید معادل بهتر برای همه دانست.
سیلیکونها
سیلیکونها خانواده بزرگی از ترکیبات هستند و کاربرد آنها در محصولات آرایشی بسیار گسترده است. موادی مانند Dimethicone، Cyclopentasiloxane و انواع دیگر سیلیکونها میتوانند با ایجاد لغزندگی، کاهش اصطکاک و تشکیل یک لایه سطحی، پخش شدن کرم پودر یا پرایمر را آسانتر کنند و ظاهر پوست را موقتا صافتر نشان دهند.
برخلاف تصور رایج، شواهد علمی موجود نشان نمیدهد که تمام سیلیکونهای آرایشی ذاتا سمی، سرطانزا یا عامل قطعی انسداد منافذ هستند. بااینحال، بعضی افراد ممکن است با فرمولاسیونهای خاص احساس سنگینی یا افزایش جوش داشته باشند. در جدول زیر، انواع سیلیکونها را معرفی میکنیم.
| ترکیب | کاربرد | نکته مهم |
| Dimethicone | ایجاد نرمی و لغزندگی | معمولا از نظر پوستی ایمن تلقی میشود |
| Cyclopentasiloxane | بهبود بافت و پخش محصول | نوع فرمولاسیون اهمیت دارد |
| Silicone Derivatives | ایجاد بافت نرم | همه انواع رفتار یکسانی ندارند |
نحوه انتخاب محصولات آرایشی سالم
انتخاب یک محصول ایمن با پیدا کردن عبارتهایی مانند «طبیعی» یا «بدون مواد شیمیایی» تمام نمیشود؛ زیرا تقریباً همه مواد، از جمله ترکیبات طبیعی، ماهیت شیمیایی دارند. نخستین قدم، خرید از فروشگاه و برند معتبر و اطمینان از اصالت کالا، تاریخ مصرف و سلامت بستهبندی است. سپس باید فهرست Ingredients را بررسی کرد و در صورت داشتن پوست حساس، ترکیبات معطر و موادی را که قبلاً موجب تحریک شدند محدود کرد.
محصول مناسب باید با نوع پوست، ناحیه مصرف و هدف استفاده سازگار باشد. همچنین بهتر است از خرید فرآوردههای فاقد اطلاعات تولیدکننده، ترکیبات یا مجوزهای لازم خودداری شود. تست مقدار کمی از محصول روی ناحیه کوچکی از پوست نیز میتواند برای شناسایی برخی واکنشهای تماسی مفید باشد، هرچند جایگزین ارزیابی پزشکی نیست.
جمعبندی
لوازم آرایشی زمانی میتوانند بخشی ایمن از روتین زیبایی باشند که انتخاب آنها بر اساس شناخت ترکیبات، اصالت کالا، شرایط نگهداری و نیاز واقعی پوست انجام شود. فتالاتها، برخی مواد نگهدارنده، فرمالدهید و ترکیبات آزادکننده آن و سولفاتهای قوی از جمله موادی هستند که بررسی آنها روی برچسب محصولات اهمیت دارد؛ بااینحال، نباید تمام مواد شیمیایی را صرفاً به دلیل نام علمیشان خطرناک دانست.
سیلیکونها نیز نمونه مناسبی برای این موضوع هستند، زیرا همه انواع آنها اثر یکسانی ندارند و بسیاری از آنها در فرمولاسیونهای آرایشی کاربرد ایمن و مشخصی دارند. در نهایت، بهترین رویکرد، انتخاب محصول معتبر، توجه به ترکیبات، پرهیز از ادعاهای تبلیغاتی افراطی و تطبیق فرمولاسیون با نیاز پوست است.
سوالات متداول
1. سیلیکون چیست و چه کاربردی در لوازم آرایشی دارد؟
سیلیکونها ترکیباتی هستند که برای ایجاد بافت نرم، افزایش لغزندگی، بهبود پخشپذیری و ایجاد ظاهر صافتر در محصولاتی مانند پرایمر، کرم و محصولات مو استفاده میشوند.
2. فتالات در چه محصولات آرایشی به کار میرود؟
فتالاتها ممکن است در برخی عطرها، محصولات ناخن و فراوردههای مو استفاده شوند. بااینحال، نوع ترکیب و میزان مواجهه اهمیت دارد و وجود آنها در همه محصولات قطعی نیست.
3. سولفاتها چه تاثیراتی بر پوست صورت دارند؟
سولفاتهای قوی با پاککنندگی بالا ممکن است چربی سطحی پوست را کاهش داده و در پوستهای خشک یا حساس باعث خشکی، کشیدگی، قرمزی و تحریک شوند.
4. چگونه لوازم آرایشی ایمن را خریداری کنیم؟
محصول را از فروشگاه معتبر تهیه کنید، اصالت و تاریخ مصرف آن را بررسی کنید، فهرست ترکیبات را بخوانید و محصولی متناسب با نوع پوست و نیاز خود انتخاب کنید.
نظرات کاربران